नमस्कार दोस्तांनो,

चुरापाव वाचण्याआधी चुरापावविषयी थोडं सांगतो. चुरापावची तोंडओळख म्हणा हवं तर. बर्‍याच जणांना चुरापाव माहितदेखील असेल, कधीनाकधी त्याची तोंडओळख (शब्दशः तोंडओळख) झालीही असेल कदाचित. तुम्ही नाक्यानाक्यावर वडापावच्या गाड्या पाहिल्या असतील. त्याच वडापावची चटणीपाव आणि चुरापाव ही धाकटी उपेक्षित भावंडं म्हणूयात. म्हणजे पहा ना वडापाव आता गाडीवरुन, मॉलमधून, फाईव्हस्टार रेस्टॉरेंटपर्यंत गेला. आता तर बर्‍याच राजकीय पक्षांशी त्याची सलगी ऐकीवात येतेय, पण इतकं असूनही चुरापाव आणि चटणीपाव उपेक्षितच. लोकांना चटणीपावचं नाव तरी माहित असतं, तर दुसरीकडे चुरापाव जवळजवळ नामशेष होण्यातच जमा आहे.

तसा हा चुरापाव वडापावइतका चविष्ट नाही, पोटभर नाही, नुसताच एक हलकाफुलका टंगळमंगळ पदार्थ. चुरापाव हा एक विचार आहे एक 'easy going attitude'. मी साहित्यातला जाणकार नव्हे, साहित्याला वेगळीच उंची वगैरे देण्याचा विचार ब्लॉग सुरु करण्यामागे नाही. हा ब्लॉग खरंतर माझ्यासारख्या चुरापाव लोकांसाठी ज्यांना केवळ वाचायचंय बघायचंय आणि सोडून द्यायचंय. माझी चुरापावविचारसरणी कोणाला आवडो न आवडो वडे तळायला सुरुवात झालीय ...

पुन्हा भेटूच ...

ट्रेन लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा
ट्रेन लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

शनिवार, १७ सप्टेंबर, २०१६

अनुत्तरीत ...


गच्चीतला संध्याकाळचा एकांत ... 
मी क्वचित उभा राहतो असा एकटा, 
टेकून हाताचे कोपरे.  
बुडता सूर्य, 
आणि  लगबगीने घरी परतती पावले.  

मध्येच मंद वारा वाहून जातो, 
मला एकटा पाहून जातो,
बॅकग्राऊंडला ट्रेनचा आवाज ... 
शांतता किंचित भंग करणारा.  
पण वातावरणात बेमालूम मिसळणारा.  
म्हणूनच थोडा हवाहवासा. 

मग पुसट होत जाणारी ट्रेन आणि मंद होत जाणारा आवाज ..

पाववाल्याच्या सायकलचा नाद, 
रेडिओचे धूसर स्वर,
दर्ग्यातून बाहेर पडणारे आलाप,  
अगरबत्तीचा सुवास, निरंजनाची ज्योत, शुभंकरोती ..   
या सगळ्याचा मिलाप हवाच.  

टाकीच्या पाइपातून ठिबकणाऱ्या पाण्याने कावळ्याची तहान भागतेय.  
सूर्याच्या डोळ्यावर मात्र हळूहळू अंधारी साचतेय. 
कुठे चहाचे झुरके घेत रंगवलेले किस्से,
तर कुठे कोंडलेल्या मुलांचे दमलेल्या पालकांशी हितगुज ..  
आणि बऱ्याच आजीआजोबांचा नेहमीचा ठरलेला संध्याकाळचा देवळापर्यंतचा फेरफटका.  
अमक्याअमक्याचा तो आणि तमक्यातमक्याची ती आहेतच,
नेहमीच्या ठिकाणी, 
आणि अगदी ठरलेल्या वेळेवर.  
फटकळ काका आणि चोंबड्या काकूंची नजर चुकवून.  

कोणी ट्रॅफिकमध्ये पेंगुळतोय,  
कोणी बसस्टोपवर रेंगाळतोय, मिस्ड कॉल्सचा मारा करत.  
मोबाईल मधले काही मेसेज मीही मुद्दाम चारचौघात पाहत नाही, 
पण असा एकटा असलो की ते वाचल्याशिवाय राहत नाही.  

माझ्यासारखे बरेच तिकडे खाली दिसताहेत, 
बऱ्याच सिगारेटी आता मख्ख चेहऱ्याने विझताहेत ..  
मुलं खेळून दमली बहुतेक.  
मैदान शांत दिसतंय.  
जवळच  कुठेतरी  खमंग काहीतरी शिजतंय.   
संध्येच्या पापण्या हळुवार मिटताहेत,  
मोजक्याच चांदण्या नभातून हळूच डोकावून बघताहेत, 
जशा पलीकडच्या बाल्कनीतल्या शंकेखोर काकू मघापासून आतबाहेर करताहेत.  

रातराणी मस्त दरवळतेय ..   
मन जुन्या आठवणींत घुटमळतंय. 
इतक्यात पाठीत ओळखीची थाप,  
मी माझ्या जगात परत आपोआप,  
"मग काय चाललंय आज काल?"
माझ्या सो कॉल्ड मित्राचा प्रश्न.  
त्याचंच तर उत्तर शोधत होतो इतका वेळ, 
तरीही आता घरी परततो,    
अनुत्तरीत ...


- प्रसाद साळुंखे 



सोमवार, १२ सप्टेंबर, २०१६

ट्रेनमधली अनोख्या शैलीतील फलंदाजी




ट्रेन मध्ये इतकी वर्ष प्रवास करतोय.  पण माणसं काही कळत नाहीत मला.  त्यांच्या डोक्यात काय रसायन भरलेलं असतं ते मला  न सुटलेलं कोड आहे.  त्यातही फर्स्ट क्लास असेल तर बोलायची सोय नाही.  असं वाटतं ही सारी मंडळी वकील व्हायची सोडून कारकून झाली. असे एक एक arguments  करतील की आपली मति भ्रष्ट व्हावी
      
परवाचंच उदाहरण पहा ना.  मला हापिसातून घरी जायचं होतं. अंधेरी-पनवेल ट्रेन लागलेली. मी वडाळ्याला फर्स्टक्लासला चढलो.  मी त्या मधल्या व्हरांड्यात उभा. ट्रेन सुरु झाली, गर्दी कमी होती, मस्त वारा सुटला होता, हायसं वाटलं. आज बहुतेक मला सुखद धक्के द्यायचे हे देवाने ठरवलेलं.  साक्षात टीसी माझ्यासमोर उभा "हां तिकीट" म्हणाला. लहान  मुलाने पहिला शब्द उच्चारल्यावर त्याचे आईबाप ज्या कौतुक मिश्रित आश्चर्याने त्याच्याकडे पाहत असतील, तसा मी  टीसीकडे पाहू लागलो. माझ्या दोन-अडीज हजाराच्या पासासोबत उभ्या जन्माचं सार्थक झाल्यासारखं वाटलं.  हाच तो क्षण.  उर भरून आला.  माझी छाती दोन इंच वाढली. जास्त फुटेज खाल्ल्यामुळे "बरा सापडला" असं टीसीच्या डोळ्यात अंधुकसं लिहिलेलं पाहिलं.  मग मात्र जास्त वेळ न दवडता माझ्या पांढऱ्या फटक पडलेल्या केविलवाण्या फोटोच्या ओळखपत्रासकट मी पास दाखवला. "हं ओके" एवढं बोलून त्याने पास परत केला. ओळखपत्र पाहिलंच नाही ते एका अर्थी बरंच झालं.  

मला नेहमी एक भिती असते.  कधी या प्रवासात  घात केलाच तर पासने नाही, तर पास असूनही ओळखपत्रावरचा विद्रुप फोटो मला दंड भरायला भाग पाडेल. या फोटोपुढे आधार कार्डावरच्या फोटोला मी सहज डोळे झाकून अप्रतिम असा शेरा देऊ शकतो.  असो नकारात्मक दृष्टिकोन का ठेवावा उगीच.  इथेच आपलं नडतं,  एवढी सकारात्मक ऊर्जा असताना आपण दुखी होतो ते त्या दहा-बारा वर्षांपूर्वीच्या फोटोपायी. शतकापूर्वीच्या चुका (फोटोग्राफरच्या) आता उगाळण्यात काय अर्थ आहे.  तसा किती सकारात्मकतेने घेरलेला होतो पहा.  म्हणजे अगदी बसायला मिळालं नाही तरी आरामात उभं  राहिण्याइतपत ट्रेन रिकामी, त्यात मस्त वारा सुटलेला, एकही पंखा 'तर्रर्रर्रर्रकट्कटकट' करत नव्हता, एकाही मजनूने 'प्रेमी पागल आवारा' छाप गाणी लावली नव्हती, एकही भजनी मंडळ नव्हतं, एकही टोळकं ट्रेनचा पत्रा ढम्बटक ढम्बटक बडवून  "मै सांस लेता हूं, तेरी खुशबू आती है" असं वातावरणाशी पूर्णपणे विसंगत गाणं शिवडीसारख्या सुवासिक स्टेशनापासून फाजील आत्मविश्वासाने दोनतीनदा स्वतःच स्वतःला दाद देत विव्हळत आलेलं नव्हतं. माझ्या डब्यात चपाती उरली असती तर या डब्याची दृष्ट काढली असती. 'स्वर्गद्वार' अशी पाटी या डब्यावर ठोकून घ्यावी असंही वाटलं. 

आता या सगळ्यावर कळस म्हणून माझ्यासमोरच्या जाळीमागे ते तिघं बसले होते त्यातल्या नेमक्या मधल्याला टीसीने उठवलं. त्याच्याकडे तिकीट नव्हतं. टीसी त्याला घेऊन व्हरांडयात आला, तो इसमही आधी विनावणीच्या  स्वरात,  मग नाईलाजाने पाकीट बाहेर काढत आला.  जागा रिकामी झाली  म्हणून मी  आत शिरलो. 
आणि  त्या बाकड्यावरच्या बाहेरच्या माणसाला म्हटलं, 
"जरा आत सरकता का?" 

तर तो माणूस चेहरा थंड ठेवून म्हणाला "वो पेनल्टी भरके आ रहे है" 

यावर काय बोलावं कळेचना. मला तर थेट सिंहासनावर राम येईपर्यंत त्याच्या पादुका ठेवणारा भरत आठवला. ह्याच्याशी वाद घालण्यात अर्थ नाही पाहून मीच पुढाकार घेऊन, आत शिरून, माझा बुडाकार रिकाम्या जागी टेकवला.  भाग्य तर साथ सोडत नव्हतं. जागा तर मिळालीच आणि वर  मला एका जुन्या मैत्रिणीचा फोन आला आणि मी गप्पा मारत राहिलो.  दोन पाच मिनिटं होतात तोच खिडकीजवळ बसणार इसम मला म्हणाला, 
"सुनिये  वो पेनल्टी भर रहे थे इसी लिये उन्हे जाना पडा, तो आप उन्हे जगह दे दिजिये"  

आता पर्यंतच्या माझ्या सगळ्या भाग्यावर हा बोळा फिरवणार हे मी ताडलं. तिसऱ्या जागेवर बसल्याचं थंड उत्तर आधीच मला गरम करून गेलं होतं. त्यात याने याच परंपरागत बाष्कळ बडबड करणारं तोंड खुपसलं.  निदान माझं फोनवरच बोलणं पूर्ण व्हावं हेही सौजन्य नाही.  अर्थात अशा अपेक्षा यांच्याकडून करणं म्हणजे हनी सिंग कडून 'घेई छंद मकरंद' ची अपेक्षा करणं होतं.  

मी ही शक्य तितक्या निरागसतेने उत्तर दिलं "रिजर्वेशन था क्या?" 

त्याला पहिली दोन तीन मिनिटं काही कळेचना. मग आता बघ कसं उत्तर देतो तुलाच्या आवेशात "नही रिजर्वेशन नही था, ह्युमिनेटरी ग्राउंड था"  

इंग्रजी ऐकून माझे कान तृप्त झाले, त्याच्या चेहऱ्याचा अंदाज घेत मी नेहमीची वाक्य त्याच्या तोंडावर शिताफीने फेकली 

"First of all, its between him and me, and its none of your business, so keep your mouth shut." स्वतःच स्वतःच्या पाठीवर शाबासकी दिली. एवढ्या मोठ्या आवाजात म्हणालो कि समोरचे सेकंड क्लास वाले बंधूही लक्ष घालण्यासारखा कायतरी म्याटर ए म्हणून डोकावू लागले. बहुतेक त्या  'ह्युमॅनिटरी ग्राउंड' वाल्याचं सारं इंग्रजी माझ्या तुफान बोलांनी अंडरग्राउंड झालं. 

"मैं बस कहे राहा था वो बैठे थे, जस्ट पेनल्टी भरने गये थे तो आप अभी उन्हे जगह दे दिजीये. पेनल्टी भर रहे है बेचारे मुसीबतमे है" 

मी मागे हटणार नव्हतो "वो समझ गया मैं, पर मेरे पास पास है, जगह खाली थी, तो बैठने के लिये आपकी परमिशन क्यो लुंगा? " 

"आपसे उम्मीद करना बेकार हैं, आप बडे बत्तमीज हो" 

मी "हां हून" 

"आप सेल्फिश है"  

मी "अच्छी बात है, लाईफ मे तरक्की करुंगा"  

"आपको शरम करनी चाहिये"  

मी मजा घेत "हा बिलकूल मेरे जैसे पास निकालने वाले ने शरम करनी चाहिये, और आपके दोस्त जैसे पेनल्टी भरने वालोंको शरम नही करनी चाहिये" 

"वो मेरा  दोस्त नही है, जस्ट ह्युमिनेटरी ग्राउंड के लिये" 

ह्याची बौद्धिक दिवाळखोरी पाहून मी खवळलो. 

"क्या कबसे ह्युमिनेटरी ग्राउंड, ह्युमिनेटरी ग्राउंड लगाया है, एक काम करो तिलकनगर आ राहा है प्लॅटफॉर्मपे उतरो और जोर जोरसे चिल्लाओ ह्युमिनेटरी ग्राउंड ह्युमिनेटरी ग्राउंड और भरदो सारा डिब्बा" महत्प्रयासाने आवेशात तोंडातून निघणाऱ्या अपशब्दांना मी आवर घातला.  

"वेसी बात नही है, कल आप पर भी ऐसा टाइम आयेगा तो आप क्या करोगे?"  

मी  "पहेली बात तो ऐसा टाइम आयेगाही नही, मैं बिना पास के जाताही नही ट्रेनमे और मान लीजिये गलतीसे पेनल्टी की नौबत  आभी जाती,  तो डिब्बेसे उतरकर सेकंड क्लास का तिकट लेके मैं उस डिब्बेमेसे चला जाता" 

यावर शांत.  

पुन्हा एक झटका आला  

"उनको देखिये,  वो आयेगा तो टीक पाओगे क्या?"  

अरे!  हा बहुतेक मला कुस्ती खेळायला लावणार आता. तसं युगंधर वगैरे वाचून माहितीय बहुकंटक वगैरे, पण ट्रेनमध्ये कसं दिसेल ते, आणि बूड जागेवरून  न हलवण्याची जी मी भीष्मप्रतिज्ञा करून बसलोय त्याचं काय? 

त्याचं आपलं सुरूच "क्या टीक पाओगे क्या?"   

मी शांतपणे "आने तो दो उन्हे भी देख लेंगे, कायदा कानून है के नही? वो बेचारे  कुछ नही केह रहे, आप बेकार मे उन्हे घसीट रहे हो" 

मी आता वाद मिटवण्याचा पवित्र्यात गेलो "देखो सर, फायनल बोल रहा हून  मेरे पास पास था, जगह खाली थी मैं बैठ गया, क्या गलती हुई मेरी? instead of supporting me, you are supporting wrong practices."        

तोही मोठ्याने  "No वो तो गलत  है, I am not supporting him. its just जाने दो मैने आपसे बातही नही करनी चाहिये थी, आप बैठो" 

मी त्याला परत डिवचत "वो तो बैठूंगाही आपकी परमिशन नही चाहिये, बात करनी चाहिये थी या नही करनी चाहिये थी वो तो आपने मुह खोलने से पहले सोचना चाहिये था " 

विजयी धाव मिळवून मी बॅट उंचावली.  कमालीचं सातत्य, मेहनत, आत्मविश्वास, चिकाटी यांच्या बळावर आत्मसात  केलेलं हे कौशल्य आहे. उगाच नाही. असो. 


तो हेडफोन्स लावून बसला.  आणि मी विजयी मुद्रेने खिडकीबाहेर पाहत बसलो. 

वाशीची खाडी आली.   तिचा तो रानूस हिरवट वास आला. चला आमची उतरण्याची वेळ झाली. शक्य झालं असतं तर सीट सोबत घेऊन उतरलो असतो मग घाबरतो का  काय? पण आपल्या मर्यादा पाहून केवळ हाफिसात न्यायची बॅग घेऊन उतरलो. 

उतरण्याआधी त्या पेनल्टीवाल्याचा आणि माझ्याशी जो भांडला त्यांच्यात काहीसा असा  संवाद झाला. 

"आओ अंदर आओ" 

पेनल्टीवाला "नही ठीक है, आजही भूल गया यार,  टॅक्सीसे जाता तो सातसौ रुपये होते थे, ट्रेन मे चारसौ का पेनल्टी हुआ बस" 

बसलेला महाभाग "तुमने आयकार्ड नही दिखाया टीसी को ?" 

"दिखाया पर माना नही वो" 

"ठीक है अंदर तो आयो" हा भावकातर अदबशीर स्वरात म्हणाला. 

माझं स्टेशन आलं तसंही त्यांचं यापुढचं अपेक्षित युगुलगीत, चुंबनदृश्य किंवा तत्सम काही पाहण्यात मला काडीचाही इंटरेस्ट नसल्यामुळे कदाचित मी उतरणं पसंत केलं.  

कसला दुटप्पी माणूस एरव्ही यांना गर्दीत यांना धक्का  लागला की मारे  डोळे वटारतात, आणि लोकांकडून माणुसकीच्या अपेक्षा. आधी माणूस तर व्हा म्हणावं.

जाऊ दे ना ट्रेन आपल्या ट्रॅकने निघून गेली. मी माझ्या रुटीन ट्रॅकवर परत. 


- प्रसाद साळुंखे

शुक्रवार, ११ एप्रिल, २०१४

एकटा जीव सदाशिव - भाग २





एकटं म्हणजे वैताग, कंटाळवाणं असं काही नसतं. चुकीच्या संकल्पना आहेत त्या.  मी खरेदीला सुद्धा एकटा जातो.  खरेदीचेही खूप किस्से आहेत.  कॉलेजच्या काळात दुर्दैवाने (त्याच्या) माझ्याबरोबर दिवाळीच्या खरेदीला आलेल्या मित्राला मी असा तोंडघशी पाडलेला की त्याने आजतागायत खरेदी हा शब्द माझ्यासमोर काढला नाही.  घ्यायचं काय तर एक टी शर्ट.  मला पसंतच येईना कुठला.  आलाच पसंत तर मापाचा मिळेना. सुरूवातीला तो "चल सोड दुसरीकडे पाहू" असा उत्साही.  नंतर नंतर "ते काय वाईट होतं" "तुला नक्की घ्यायचं नं"  " पुढच्या आठवड्यात येऊया  यार साडेदहा वाजले घड्याळ्यात" असा कुरकुरायला लागला.  तीन तास फिरून स्टेशनच्या मेन मार्केटपासून बर्‍याच लांब शेवटी माझ्या पसंतीचं टी शर्ट मिळालं.  ते मी बरीच वर्ष वापरलं.  माझं आवडतं टी शर्ट होतं ते.  अजूनही आहे खणात.  नायलॉनचं असल्याने त्याचं पायपुसणं झालं नाही.  काय एक एक नशिब घेऊन येतं टी शर्ट.  

जरा मध्ये मध्ये विषयाचं नाव वाचायला लागतं.  काय आमची नाव एकदम भरधाव वहावत जाते कुठेही भरकटते.  लोकांच्या सहनशक्तीचा वेळीअवेळी अंत पाहून लोककल्याणास्तव मी एकटं  खरेदीला जायला लागलो.  लागते कशाला सोबत मला कळत नाही.  एकटं जावं मस्त खरेदीला पसंत पडेल ते पसंत पडेल तिथनं उचलावं "हे?"  "इथनं!!" असं खवचटपणे विचारणारं कुणी नसतं.  किंवा "हे घे"  "मी तिथनंच घेतो" "FS ला अर्ध्यात पडला असता सेम" असे सल्ले देणारं कुणी नसतं.  होतं काय की सोबतचा तशी मदतच करत असतो पण कधी कधी त्याने बाजूला शॉर्टलिस्ट केलेले तीन चार आपण शॉर्टलिस्टलेले चार पाच यातनं नेमकं काय निवडावंचा पुरता गोंधळ उडतो मग राहू दे तिच्याआयला मग कधी तरी घेऊ म्हणायची वेळ येते. ही दिव्य पार करूनही काही निवडलत तरी होणार्‍या समाधानाची कधी कधी काशी होते, म्हणजे "एश है  बाबा, शौक बडी चीझ है"  "मोठ्या बापाचा"  "प्याकेज किती भेटतो"  " तुमच्या त्या जागेचं भाडं किती येतं?" असलं काही कॅश काउंटरच्या रांगेत ऐकावं लागत नाही.  तुम्हालाही "कॉर्पोरेट डिसकाउंट मिलेगा ना यही के ग्रूप का एम्प्लोई हय मय"   "फटेगा तो ? निस्ता मुंडी मत हलवो वापस लेके आयेंगा काय समजलास?"   "मग काय फायदा दोन घेऊन"    "लाश्टका फायनल बोलो"   "साले थोडा तो कम कर रिक्षा का छुटे"    "इतनाही है जेब चेक कर" असं काहीही बोलून घासाघीस करायला काहीही वाटत नाही. मागे वुडलॅंड च्या शोरूम मध्ये मी  "अरे ओरिजिनल है ना?" असं विचारलं होतं.      

माझी हापिसातली मैत्रिण म्हणाली की मोठमोठे लेखक लोक गप्पिष्ट असतात.  त्यांना संवादाची भूक असते. त्यातून त्यांना कॅरेक्टर्स मिळत जातात. मी म्हटलं पहिली गोष्ट मी लेखक वगैरे नाही हौशी ब्लॉगर आहे फक्त (ओर ये लगा सिक्सर.) आणि आपापल्या श्टायली असतात गो. एक अब्ज़र्वर राहूनही कॅरेक्टर्स मिळतात. मी तर म्हणतो एक वेळ बोलून इतका खुलणार नाही माणूस जितका गाफील असतांना खुलतो. म्हणून इज्जतवाडीमध्ये मुलाखत वगैरे घेतली तर डिप्लोमॅटिक बोलणारे स्टिंग ऑपरेशनात असते दृष्ट लागण्यासारखे खुलतात.     
        
प्रवासाचंच बघा.  एकटं दुकटं प्रवास करावा फोर्थ सीट पदरात पडायचे चान्सेस असतात.  मस्त पुस्तक काढून वाचा, गाणी ऐका, हिरवळ पहा, नाक कान साफ करा, भांग पाडा.  सुहाना सफर ओर ये मोसम हसी ( मुंबईत आहे यंदा, ४ करोडला पडला …  असो )    तर अगदी मनासारखा प्रवास करा.  नाही तर सोबत असतं कुणीतरी सीट रिकामी झाली की "तू बस नाही ओके तू बस, बस रे"  असं बसवाबसवी खेळता खेळता तिसराच तंगडं स्ट्रेच करून घुसून बसतो.  किंवा "तो पक्का नीच आहे, जाम डोक्यात गेला माझ्या "  "यावेळेचं अप्रेज़ल बोंबलणार बघ"    "मी तर सरळ केलं त्याला , सरळ सांगितलं बरोबर ना? तू बोल तुला काय वाटतं बोल "  काय घंटा बोल, तू तुझी इतकी लाल का करतो? आत्मचरित्र लिही ना सरळ  'स्वघोषित - लालबादशहा'  'सरळकर'  वगैरे नावाचं मला का पकवतो? एक तर हा पंखा चालत नाही तरी स्टेशन गणिक कोणीतरी त्याच्या पात्यात पेंनच घाल, फणीच घाल, पिन, कागदी सुरनळी,  विज़िटिंग कार्ड  सगळं घालून मला धुळीचा अभिषेक घालतो, आणि हॅ हॅ करत दात काढत मलाच "बंद है क्या?" विचारत खात्री करून घेतात. त्यात या सोबत्याचं "ते सोड  मी काय म्हणतो बर नाही केलं तेव्हा म … " सुरूच.  अरे क्व्याय. ऑफिस पॉलिटिक्स वगैरे कशाही वरून या रोतलूंचा डोक्याला निस्ता शॉट.  सकाळचं  एकवेळ ठीक आहे. पण संध्याकाळी हपिसचं रटाळ काम संपवून घरी एक कप चहापर्यंत पोहोचेपर्यंत एकटं सोडावं माणसाला.  मी एकटा नसतो.  अपना एक पंटर है. तो ऑफीस डिस्कशन नाही करत प्रवासात.  आम्ही मक्याचे दाणे खात माफक टिंगलटवाळ्या करत प्रवास करतो.  पण कधी कधी पंटरचापण कंटाळा येतो. कधी कधी स्वत:चापण.

          
क्रमश:                                                                               

शनिवार, २९ मार्च, २०१४

आठ्या


कुर्ल्याला उतरलं की गर्दी टाळायला GTB ला उलट जायचं. फार काही नाही होत दोन स्टेशनांपुरती गर्दी टळते.  समानसुमान वर टाकून हॅंडल गच्च धरून गर्दीचा सामना करण्यासाठी तुम्ही टिपिकल फर्स्टक्लासी पवित्र्यात उभे. पण आवडतं एकेकाला दोनेक स्टेशनं मागे जात रमतगमत प्रवास करायला. मित्राचा पास कुर्ल्यालाच संपतो आणि गेल्या वर्षभर तो कुर्ल्यालाच संपतोय. आता हा पास मागत नाही की रेल्वे याला कुर्ल्यापुढे जाऊ देत नाही या खोलात न शिरता मी आपली ड्यूटी  इमानेएतबारे करतो. तसं GTB ला नसतो टीसी तरी ट्रेन प्लॅटफॉर्मला लागेपर्यंत कोणी नाहीयेना याची खात्री करत 'येरे' म्हणायचं. हा काही पास काढत नाही माझं आपलं रोजचं ये रे माझ्या मागल्या. जनरली उतरताना पाठचा उतावीळ होऊन 'चल उतर चल' करतो. आमचं उलटच. आम्ही स्टेशन आल्यावर मागे वळून 'ये रे ये' करतो. मंग नया हय हम. 

त्या दिवशीही असेच सुमडीत उतरलो. या GTB स्टेशनात एक रांडेचा indicator कधी चालू नसतो. ज्या ट्रेन मधून उतरलो ती CST ची ट्रेन सुरु झाली. आणि एकच गलका. ट्रेन पकडतांना त्या माणसाचे दोन्ही पाय कसे काय ते ट्रेन आणि प्लॅटफोर्मच्या मध्येच अडकले. वरच्याने धिटाईने त्याचा हात धरलेला. हो धिटाईच. कुठे काय जर्क बसला काय सांगा दोघेही जायचे सायन हॉस्पिटलात. हा लटकलेला माणूस तर अजून अजून आतच जाई. जवळपास छातीपर्यंत पोहोचला. लागले भेन्चोद कर्माने गेला. अंगावर सर्रकन काटा आला. याची फरफट आता रात्रभर डोळ्यांसमोर दिसत रहाणार. तेवढ्यात मोटरमॅनने अपवादात्मक प्रसंगावधान राखून ट्रेन थांबवली. लोकांनी त्याला वर काढला.  अर्धमेला बेशुद्ध महत्प्रयासाने काहीतरी बडबडत होता. हातपाय धड शाबूत होते.  चेहर्‍याने गर्दुल्ला दिसत होता.  काहीही असो वाचला ते महत्वाचं.

जर निगरगट्ट कातडीचे राजकारणी जगताहेत, अरबोंचे घोटाळे करणारे व्यावसायिक उजळ माथ्याने जगताहेत, गुन्हेगारी प्रवृत्तिची माणसं पॅरोलची सुरनळी घेऊन पार्ट्या करून कायद्याचा पोरखेळ करताहेत, तर केवळ गर्दुल्ला म्हणून याने का मरावं? जग तिच्यायला. अल्लाह मेहेरबान तो गधा पहेलवान. 

हे गर्दीत उभं राहून 'व्यसन वाईट,  व्यसन वाईट'  साच्याचं बोलणं सोप्पं असतं. त्याला पाहून कसा का तो थेट 'सलाम बॉम्बे'च आठवला. सालं कुठनं कुठनं मुंबई शहरात यायचं. इथे ना आई … ना बाप … ना कुटुंब … ना धड शिक्षण ना बर्‍यावाईटाची समज. नुसते काबाडकष्टच आणि दुखण्याखुपण्याला व्यसनांचा आधार. मनगट पोलादी होईपर्यंत, उठता लाथ बसता बुक्की आणि कसकसल्या प्रकारचे अत्याचार होतात देव जाणो.  भरल्या पोटी अपेक्षा करायला आपल्या बापाचं काय जातं? निर्व्यसनी असण्याची अपेक्षा … संस्काराची अपेक्षा … सचोटीची अपेक्षा … पांढरपेश्या मुलांसारखं वागण्याची अपेक्षा … एरव्ही साला यांच्या सेकंड हॅण्ड कारच्या धुळकट काचेवरच्या काळवंडलेल्या हाताच्या एका बोटाच्या साध्या ठश्याने आतल्या मालकाच्या डोक्यात तिडीक जाते. मात्र अपेक्षा अपेक्षा खेळतांना हे बेमालूम विसरायचं. मुलं ही समाजाचीच तर प्रतिबिंब. मातीच्या गोळ्यांना समाजच तर देतो आकार. उद्या हे गायक क्रिकेटर संशोधक पुढारी वगैरे  बनले की मारे छाती पुढे करून आमच्या गावाचा आमच्या प्रदेशाचा आमच्या मातीतला. गर्दुल्ल्याला कोण वाली? हर फिक्र को धुएमे उडाता … तरी ठीक होतं.  दबलेला जाळ वेगळ्या मार्गांनी निघतो तेव्हा खरी कीव कोणाची करावी? बलात्काराचं  पण काहीसं … असो मला दिसतंय पुन्हा तेच, फक्त त्याच्या जागी मी, आत आत शिरत जातोय, खेचला जातोय,  एक निर्णायक झटका बस्स … आणि बघ्यांच्या तोंडावर निव्वळ आठ्या गपगुमान सोडावी ट्रेन तर कशाला नसते स्टंट्स … सोयीचं उत्तर 'सोडून दे रे …'

हे वाचले तरी आमच्या झोपेचं खोबरंच  


                                                    
              

शनिवार, २८ जुलै, २०१२

फर्स्टक्लास पमा






दुमा: तर पम्या सगळं लक्षात आहे

पमा: होय दुमा आज ट्रेनमध्ये 'दुमा'कूळ .. आपलं धुमाकूळ घालू

दुमा: धुमाकूळ? अजिबात नाही आज तुझा फर्स्टक्लासचा पहिला दिवस, आज मी तुला ट्रेन मधल्या फर्स्टक्लास प्रवासाची ओळख करून देईन, ट्रेन यायला अवकाश आहे, चालायचेच, राजाने मारले आणि ट्रेन लेट झाली तर तक्रार कोणाकडे करायची (पमा मख्ख) इथे हसणं अपेक्षित आहे, आजच्या पुरता मी तुझा शिक्षक आहे, आणि शिक्षकाच्या आणि बॉसच्या विनोदाला नेहमी हसून दाद द्यावी, जोक किती पानचट असला तरी, कळला नसेल तरीही टिपेच्या स्वरात हसायचं

पमा: हॅहॅहॅहेहेहे (मोठ्याने तोंडाचा आ वासून विचित्र पद्धतीने हसतो)

दुमा: ए ए ए अरे (आजूबाजूला बघून) अरे नय म्येरे सात नय हय .. अरे फर्स्टक्लास जवळ उभा आहेस जरा सुसंस्कृतपणे हसत जा की, बरं सांग आता पर्यंत आपण काय शिकलो?

पमा: सॉरी हा तूच म्हणालास टिपेच्या स्वरात आणि लोच्या मारला मी, तू मला आतापर्यंत बरच काही शिकवलंस, म्हणजे तिकीट खिडकीसमोर लोक रांगेत उभे असताना उसन्या आत्मविश्वासाने खिडकीसमोर जायचं, रांग लावायची नसते आपणं, मग पाठच्या गर्दीकडे शूद्र लुक द्यायचा, पाकीटातून हजारची करकरीत नोट काढायची, मन डगमगू द्यायचं नाही पास काढायचा हे पक्क झालंय ना? कंफर्टसाठी तीन पट दिले तर काय बिघडतं, दिर्घ श्वास हम्म्म ओके वगैरे ..., "फर्स्टक्लास सीसटी पर्यंत किती होतात ओ? मग डॉकयार्डपर्यंत? अच्छा चिंचपोकळीपर्यंत? बरं टू वे किती होतात?" असे निरर्थक प्रश्न विचारायचे आणि आधी ठरवलेला घर टू ऑफीस पास घ्यायचा, मग पासची ऑफीसमध्ये फुकटात झेरॉक्स काढायची आणि आणि त्वरित रिईम्बर्समेंटसाठी रिसेप्शनिस्ट मेरीला द्यायची, मेरी एखाच्या चुकल्या शुक्रवारी सुरकुत्यांचा गुलाबी टॉप घालते तेव्हा कसली दिसते ... गुड मॉर्निंग म्हणावं तर तिनेचं तिच्या तोंडाच्या चंबूतून निघालेल्या गुडमॉर्निंगने खरचं मोहरून जातो मी, वाटतं आता नोकरी सोडावी फिक्ड डिपोसिट तोडावं पीफ खरवडावा आणि हिला घेऊन गोव्याला टुमदार घरात ...

दुमा: अरे ए, काय शिकवलं तेवढं सांग म्हटलं तर तिकीटकाऊंटर वरून मेरीला उचलून थेट गोव्याला?

पमा: हेही कालचं शिकवलंस की

दुमा: तेवढं बरोबर लक्षात राहिलं? आधी फर्स्टक्लास झेपवा, मग पाहू मेरी झेपतेय का? ती बघ ट्रेन आलीच, घाई करू नको घाई नको अरे धक्का

पमा: दबाव दबाव ओ जा की आत किती जागा पडलीस बघतो काय असा ए?

दुमा: काय? काय करतोयस? सोड ना

पमा: अरे सु ... सु .. सुटली हीही गेली? साला जरा आत जातो तर आणि जागाही होती माहितीय

दुमा: फर्स्टक्लास आहे रे असं धक्का देऊ देऊन चढत नाहीत लोक, आणि आतले खेटूनच उभे राहतात असं करणं म्हणजे पैसा वसूल करणं वाटतं त्यांना, तीन पट पैसे देऊन कंफर्ट मिळाला नाही तर काय फायदा नाही का?

पमा: मग आपल्या कंफर्टचं काय? चार ट्रेन सोडल्या आपण इतक्यात कुर्ल्यापर्यंत पोहोचलो असतो

दुमा: जा मग जा सेकंड क्लासने जा (रागात)

पमा: रागावतो काय असा? बरं तू म्हणशील तसं .. आता सुसंस्कृतपणा सोडूयात की ट्रेन सोडूयात सुसंस्कृतपणे?

दुमा: मिळेल रे धीर धर, चल चल चल एक्सुज मी .. थॅंक्स बॉस (सुसंस्कृत पद्धतीने ट्रेनमध्ये चढतात)

पमा: मिळाली बाबा एकदाची, नोकरी मिळाल्यावरही एवढा खूष झालो नव्हतो जितका आज होतोय

दुमा: फर्स्टक्लासचा अनुभवच वेगळा असतो रे, ती चेंगराचेंगरी नाही घामाचा वास नाही

पमा: का? फर्स्टक्लासमधल्या लोकांच्या केसातून काखेतून अत्तराचे पाट फुटतात की काय गरम व्हायला लागल्यावर?

दुमा: तसं नाही रे, पण पफ्यूम्स वगैरे मारून येतात महागडी शर्ट वगैरे व्यवस्थित धुतलेले डिसेंट असतात रे लोक

पमा: आपण आत जाऊया का?

दुमा: नको इकडे असं दोन सीट्सच्या मध्ये उभे राहत नाही लोक

पम: ओहो कंफर्ट नाही का? लक्षात नाही माझ्या? च्यामायला या कंफर्टच्या? (तोंडात पुटपुटत)

दुमा: काय?

पमा: काही नाही राहूया की इथेच राहूया उभे (पमा खुणेने काहीतरी विचारायचा प्रयत्न करतो)

दुमा: काही विचारायचंय का?

पमा: (हळू आवाजात) ए अरे तो माणूस आपल्याकडे असा काय बघतोय? बायकांनी एखादीची नवी साडी वरूनखालून पाठूनपुढून न्याहाळावी तसा?

दुमा: (हसून) ते होय, अरे ह्याला फेमस फर्स्टक्लास लुक म्हणतात, म्हणजे इथे प्रत्येकाला वाटतं की त्याच्याजवळच तिकीट आहे आणि बाकीच्यांजवळ नाहीए

पमा: मग आपल्याकडे नाहीच आहे तिकीट (अख्खा डबा त्यांचाकडे 'कुठून कुठून येतात?' असा बघतो)

दुमा: कशाला लाज आणतोयस? पास आहे ना?

पमा: हा हा आहे आहे आहे पास आहे म्हणजे तेच ना तिकीट नाहीए ना?

दुमा: चल जागा झाली बसून बोलूया (लाजिरवाण्या प्रसंगातून हुशारीने काढता पाय घेत)

पमा: इथे चार सहज मावतील नाही? उगाच उभे राहिलो इतका वेळ?

दुमा: इथे फोर्थसीट बसत नाहीत

पमा: अं ... कंफर्ट?

दुमा: हो .. तेच

पमा: बरं मघाचंसारखं कोणी न्याहाळत असेल तर काय करायचं?

दुमा: ते अर्धच राहिलं नाही का? असं कोणी न्याहाळायला लागलं की तुझ्या खिशातला ब्लॅकबेरी बाहेर काढायचा, किंवा आयपॉडच्या हेडफोनशी उगाचच चाळा करायचा?

पमा: आणि असले प्रकार तुमच्याजवळ नसतील तर?

दुमा: तर सरळ बॅगेतनं इकोनॉमिक टाईम्स काढायचा

पमा: का?

दुमा: त्यांना पुरावा मिळाल्याशी कारण, त्यांना वाटलं पाहिजे की तू फर्स्टक्लासच्या लायकीचा आहेस

पमा: का चेहर्‍यावरून वाटत नाही?

दुमा: कदाचित

पमा: पुढच्यावेळी पासंच दाखविन त्याला?

दुमा: हा कपाळावर चिटकवून घे एक कॉपी, अरे तो काय टीसी आहे का पास दाखवायला?

पमा: मग तिकीट आहे की नाही याची त्याला काय पडलीय?

दुमा: स्वभाव असतो एकेकाचा, आपण वेगळे आहोत, आपला वरचा दर्जा आहे, सगळ्यांना फर्स्टक्लास परवडत नाही असा काहीतरी गैरसमज असतो त्यांचा

पमा: पण इथे साधे लोकही आहेत की सगळे कुठे टिपटॉप आहेत

दुमा: तेच ते कंपनी पास देते म्हणून येतात असा त्यांचा समज

पमा: शी म्हणजे स्वत्:चं डोकं प्रवासभर पोखरायचं आणि दुसर्‍यालाही न्याहाळत राहून अनकन्फर्टेबल करायचं

दुमा: सोड ना, पेपर वाचणार?

पमा: नको पेट्रोल म्हणा गॅस म्हणा काहीतरी वाढलेलं असेल, किंवा कुठला तरी मोठा घोटाळा असेल संध्याकाळी वाचेन निवांत उगाच दिवसाची सुरुवात आणखी खराब नको

दुमा: आणखी खराब म्हणजे?

पमा: सोड आता कुर्ला येईल उतरायचयं आपल्याला (कुर्ला येतं आणि पमा दुमा उतरतात)

दुमा: श्या किती गर्दी आहे नाही

पमा: गर्दीतली माणसं आपण गर्दी किती वेळ स्वत्:पासून दूर ठेवणार नाही का? म्हणजे बघ आत मारे आपण फर्स्टक्लासवाले, की पॅसेजमध्ये उभं रहायचं नाही, फोर्थसीट बसायचं नाही, पण उतरतो स्टेशनवरच ना? प्लॅटफोर्म एकच ब्रीज एकच, नुसतं आपलं मनाचं समाधान की प्रवास कंफर्टेवल झाला का तर बॅगेत प्लॅस्टिकचा कव्हरात जपून ठेवलेला फर्स्टक्लासचा पास आहे म्हणून


दुमा: बरं ऑफिसला जायचंय ना का इथेच उभा रहाणारेस? संध्याकाळी भेटू फर्स्टक्लासजवळ

पमा: नाही मी नाही येऊ शकत मी सेकंडक्लासनेच जाईन बाबा, मिळाला तेवढा कंफर्ट पुरे

दुमा: मर साल्या गर्दीतच मर

पमा: परफ्यूम, लॅपटॉप्स टॅबलेट यांच्यासोबतच्या प्रवासापेक्षा गर्दीतली घुसमट परवडली, दारावर कोणीतरी लटकलं आहे म्हणून आत भांडण करणारे आम्ही, 'हमको क्या पडी है?' ऍटिट्यूड पटतही नाही आणि पचतही नाही, एकमेकांना सांभाळून घेत प्रवास करतो आम्ही, हो भांडणं होतात ना अगदी तोंडी लावायला शिव्याही असतात कधीकधी, पण खेळीमेळीच्या वातावरणात सारं खपून जातं, कधी चिवड्याचं पाकीट उघडतं, कधी वाफाळत्या भज्यांची मेजवानी, कधी बुवांचं भजन, कधी दहावी-बारावीच्या निकालाचा पेढा तोंडात पडतो, म्हणूनच आमच्याकडे आयपॉड नाही की टॅबलेटस् नाहीत, गप्पाच इतक्या रंगतात की स्टेशन कधी येत कळत नाही, तीन च्या जागी चार बसतात शिवाय दोन बाजूने दोघांना मांडीवर घ्यायची तयारी, काय करू मला माझा कंफर्ट तिथेच गवसतो .. म्हणजे तो प्रवासाचा अनुभवच फर्स्टक्लास आहे यार

दुमा: ठिक आहे यार जशी तुझी मर्जी मी उगाचच तुला भरीला घातलं, पण मी फर्स्टक्लासनेच जाईन .. हा हवाबदल म्हणून करत जाईन डबाबदल अधूनमधून, चल चल यार उशिर होतोय, (दोघेही पादचारी पुलावर चढण्याच्या तयारीत, पुलाच्या पायर्‍यांवर बरीच गर्दी चेंगराचेंगरी) चलं ना भाय पाठी नको बघू, दे धक्का च्यामारी ह्यांच्या, ब्रीज चढतोय का @# *$>% ए

पमा: अब आया औकाद पे (दोघेही हसतात)


मंगळवार, ६ ऑक्टोबर, २००९

मी कशाला आरशात पाहू ग???

मी कशाला आरशात पाहू ग???
म्हणालीस आरसा बघत जा कधीतरी
काय केलयस स्वतःचं
चेहरा सुकलाय काळवंडलाय
पिंग्या केसांनाही नाहीए तेलपाणी
दाढीचे खुंटही वाढलेत
नेहमीचं बोलून तिनं दार लोटलं
तिचं जाणं महत्त्वाचं होतं

त्यादिवशीचं माझंही जाणं महत्त्वाचंच होतं
काखेतली बॅग सांभाळत आत घुसलो
माझं ऑफिस वाट बघत होतं
माझं ऑफिस, माझं केबिन, माझ्या फायली,
माझा बॉस, माझं काम
आणि माझा कोणीच नसलेला मला आत ढकलणारा तो
"अंदर सरकोना भाय" मोठ्यांदा ओरडला
"आपका बॅग आगे लो तो जगाह बनेगी"
घामाच्या धारा, काय वैताग आहे
"XXXके आदमी सरकने को जगाह नही बॅग कहासे सरकाऊ"
माझं माझ्या हिंदीतलं उर्मट उत्तर
प्रत्युत्तरादाखल त्याचं आग ओकणारे डोळे रोखणं
गाडीतली नेहमीची भांडणं
ट्रेनही नेहमीच्याच लयीत
'तुका म्हणे हेचि सर्वसुख' रंगात आलेलं भजनी टोळकं
गर्दी कसली माणसांची दलदल
श्वास घ्यायची धडपड
कसेही घुसतात
पॅंटचा बॉटम माखणार आज
"आऽऽऽ एऽऽऽ अबे क्या .. प कऽऽऽ "
आणि एकच गलका, गोंधळ
क्षणभर शांतता
"गिरा क्या?" "मरगया लगता है"
संवेदनाहीन चौकशी
माझीही कानोसा घ्यायला वळवळ
मघाचचे आग ओकणारे डोळे दिसत नव्हते कुठेच
कदाचित बंदही झाले असतील कायमचे एव्हाना
म्हणजे तो .. मघाचचा ...

सगळे आवाज बंद
ही माणसं काय सांगताहेत मला?
कुठलं स्टेशन? कुठली ट्रेन?
ही कोण माणसं? आणि का ढकलताहेत मला?
उतरणार्‍यांची तारांबळ
मला जवळजवळ ढकललंच
डोक्यात टपल्या, गुद्दे
काहीतरी पुटपुटून उतरलेल्यांनी जीना धरला
मी कसाबसा बाकड्यावर बसलो
माहित नाही किती वेळ?

एकामागोमाग एक गाड्या आल्या गेल्या
माणसं डोळ्यासमोरून सरकत राहीली
गर्दी ओसरे पुन्हा वाढे
भरती-ओहोटी जणू
मी मात्र कधीपासूनचा क्षितीजाशी डोळे जडवून बसलेला
माझ्याही नकळत बॅग पोटाशी घेत होतो
माझा कोणीच नसलेला तो थोडसं पुढे सरकून घेईल या अपेक्षेने

"तुमचा सेल वाजतोय" कोणीतरी म्हटलं
"पियेला रहेगा"
"कुठून आलात? कुठे जायचय?"
उत्तरादाखल भेदरलेले डोळे
आणि " तो .. तो .. तो.." अस्पष्ट संवाद

अंधार काळाठिक्कर होत गेला
गर्दीतल्याच एकदोघांनी मग घरी आणलं
मित्र होते सकाळच्या गाडीतले
घरी बायको प्रश्न विचारून रडवेली झाली
भूक नव्हती झोप येईना

हल्ली ती रोज मला कोंडून जाते
आरसा बघ म्हणते गमतीने
पण जेव्हा जेव्हा आरसा बघतो
तेव्हा तेव्हा मान खाली घालतो
आग ओकणारे डोळे मला स्वस्थ बसू देत नाहीत
आतल्याआत ठेवतात धुमसत मोकळं रडू देत नाहीत

त्या गर्दीतला एकटा मीच का धुमसत राहू ग?
त्याचं मरण मी का जगत राहू ग?
असलं मरण मी कशाला आरशात पाहू ग?

-प्रसाद