नमस्कार दोस्तांनो,

चुरापाव वाचण्याआधी चुरापावविषयी थोडं सांगतो. चुरापावची तोंडओळख म्हणा हवं तर. बर्‍याच जणांना चुरापाव माहितदेखील असेल, कधीनाकधी त्याची तोंडओळख (शब्दशः तोंडओळख) झालीही असेल कदाचित. तुम्ही नाक्यानाक्यावर वडापावच्या गाड्या पाहिल्या असतील. त्याच वडापावची चटणीपाव आणि चुरापाव ही धाकटी उपेक्षित भावंडं म्हणूयात. म्हणजे पहा ना वडापाव आता गाडीवरुन, मॉलमधून, फाईव्हस्टार रेस्टॉरेंटपर्यंत गेला. आता तर बर्‍याच राजकीय पक्षांशी त्याची सलगी ऐकीवात येतेय, पण इतकं असूनही चुरापाव आणि चटणीपाव उपेक्षितच. लोकांना चटणीपावचं नाव तरी माहित असतं, तर दुसरीकडे चुरापाव जवळजवळ नामशेष होण्यातच जमा आहे.

तसा हा चुरापाव वडापावइतका चविष्ट नाही, पोटभर नाही, नुसताच एक हलकाफुलका टंगळमंगळ पदार्थ. चुरापाव हा एक विचार आहे एक 'easy going attitude'. मी साहित्यातला जाणकार नव्हे, साहित्याला वेगळीच उंची वगैरे देण्याचा विचार ब्लॉग सुरु करण्यामागे नाही. हा ब्लॉग खरंतर माझ्यासारख्या चुरापाव लोकांसाठी ज्यांना केवळ वाचायचंय बघायचंय आणि सोडून द्यायचंय. माझी चुरापावविचारसरणी कोणाला आवडो न आवडो वडे तळायला सुरुवात झालीय ...

पुन्हा भेटूच ...

बुधवार, १८ जानेवारी, २०१७

मनात माझ्या

मनात माझ्या कालवाकालव
मनात बधीर शांतता
भावनांचे .. घटनांचे धागेदोरे
विचारांचा गुंता
मनात ओरखडे
मनात पापुद्रे
मनात भेगा
मनात रेघा
असंख्य रेघा
उभ्या आडव्या तिरप्या दिशाहीन ...
मनात असंख्य रेघांचे अगणित छेदबिंदू
मनात धुळीचा राप
भितीची धाप

मोजमाप आणि शिव्याशाप ...
मनात आरशाचा फुटका तुकडा
त्यात दिसणारी देहाची लक्तरं
थरथरणारे ओठ
खपाटीचे पोट
मनात कुसकं नासकं कधीचं बरच काही
शर्टाची निर्धाराने दुमडलेली बाही
आणि हळूवार अंगाई ...
बाळा जो जो रेऽऽ
मनात स्वच्छ शुभ्र दिव्य प्रकाश ...



- प्रसाद साळुंखे 



मंगळवार, १० जानेवारी, २०१७

ती सध्या काय करते ?




















पमा - अरे ती दिसली होती

दुमा - कोण ती?

पमा - अरे ती रे ती (डोळा मिचकावत )

दुमा - आयवा काय बोलतो, ती तीच होती ? तीच ती होती ?

पमा - मला वाटलंच तू पागल होशील, हो तीच ती तीच ती, ती तीच

दुमा - ती तीच आणि तीच ती ते कळलं , आता तिचं पुढे काय ते सांग ना

पमा - सांगतो रे असा मस्तपैकी शनिवार होता, सुंदर ऊन पडलं होतं, थोडा गारवा .. थोडं ऊन. म्हटलं एक रपेट मारून येऊया. मस्त वातावरण "सुहाना सफर और ये मौसम हसी, हमे डर है हम खो ना जाए कही"  गुणगुणत ...

दुमा - एक मिनिट मला हे सगळं ऐकावं लागणार आहे का गाणं वगैरे ?

पमा - अर्थात (हसत हसत )

दुमा - माझी मानसिक तयारी नाही, तेव्हा तू टु द पॉईंट बोल, डायरेक्ट विषयाला हात घाल 

पमा - अरे पण जरा वातावरण निर्मिती 

दुमा - बोडक्याची वातावरणनिर्मिती, तू काही "सुहाना सफर" वगैरे गात नाहीस, तू ते 'अंदमान' असं लिहिलेलं फिकट झालेलं गुलाबी ढगळ टीशर्ट, आणि प्रत्येक सहलीला वापरतोस ती थ्री फोर्थ फार फार तर रविवारी  धुवायची असेल तर काल हापिसात घातलेली जीनची पॅन्ट घालून, ती बाटाची गुळगुळीत वर्षानुवर्षांची स्लीपर घालून घालून पचाक पचाक आवाज काढून पायऱ्या उतरला असशील. आणि काही रपेट बिपेट नाही "हला जागचे" म्हणत बायकोने साखर किंवा दळण टाकायला पिटाळलं असेल. तेव्हा मूळ विषय घे  

पमा - ती दिसली 

दुमा - हा पुढे 

पमा - ओळखलं म्हणजे, हसली 

दुमा - हास्यास्पदच आहेस तू त्यात तिचा काय दोष म्हणा   

पमा - ए चल मी जातो

दुमा - अरे असं काय करतो, काय दिसते, कशी दिसते, कुठे दिसली ते सांग ना दिसली हसली हे असं सांगतात का ?

पमा - मार्केटात दिसली, मी म्हणालो काय वाहिनी ओळखलंत का? लास्ट बेंचवर बसायचो तुमच्या ह्यांना खेटून, माझा अर्धा पॉकेटमनी तुमच्या खादाडीवर, फ्रेंडशिप बँडस, ग्रीटिंग्स आणि गिफ्ट्स वर जायचा. त्या आर्चिज वाल्याने माझ्याच पैशात बाजूचा गाळा विकत घेतला होतं त्या काळी.

दुमा - गप रे , तुझं ना नेहमी हे टोक नाही तर ते टोक, नीट सांग ना भाई 

पमा - मी सांगेन तसं ऐकायचं असेल तर मी सांगतो          

दुमा - ओका काय ते तुमच्या शैलीत 

पमा - आता कस्स, तर असं मस्त वातावरण , मी रपेट मारायला जातो. बंटीच्या टपरीवर डनहिल घेतली आणि मस्त झुरका घेतला "मैन जिंदगी का साथ निभाता चला गया, हर फिक्र को धुएं मै उडाता चला गया "

दुमा - परत गाणं च्यायला, आता पुढे? (रागात)

पमा - पुढे मला प्रेशर आलं

दुमा - कसलं प्रेशर ?

पमा - डनहिल ओढल्यावर मला प्रेशर येतं, नाही मला डनहिल ओढल्यावरच प्रेशर येतं, माझी संपली होती म्हणून सकाळ सकाळ बंटीकडे गेलो   

दुमा -  शी

पमा - हो आधी डनहिल, मग प्रेशर,  मग शी,  मग फ्लश ... निवांत 

दुमा - हागऱ्या फिरकी घेतोय ना माझी तू? नीट सांग दिसली होती कि नाही?

पमा - सांगतोय ना, तू मध्ये मध्ये डिस्टर्ब् केलंस तर असाच मी कुठून कुठेही जाईन    

दुमा - च्च ... बोल 

पमा - तर असा झुरके घेत उभा होतो, धुरांचे एक एक ढग हवेत सोडत, आजूबाजूला धुकं धुकं वाटत होतं. तेवढ्यात समोरून कोणीतरी येत असल्याचं मला दिसलं. ती व्यक्ती जसजशी जवळ येत होती तसतसं धुकं विरळ होत होतं. ती व्यक्ती दुसरी तिसरी कोणी नसून तुझी पहिली होती. थोडी सुटली होती, पण अदा त्याच, मार्केटमध्ये नाकाला रुमाल लावून तिचं चालणं पाहून खात्रीच पटली तीच ती.

दुमा - ओह हो, जिगरी है भाई तू मेरा, पुढे बोल 

पमा - ती चकचकीत गेली 

दुमा - ए 

पमा - ती चक्क चक्कीत गेली, पिठाच्या

दुमा - अच्छा 

पमा - सगळं पीठ पीठ भरून राहिलं होतं, त्यात ती अधिकच गोरी दिसत होती. हाफपॅण्ट घातली होती. 

दुमा - मॉड झाली रे 

पमा - नाही, भैय्याने हाफ पॅन्ट घातलेली, खांद्यावर गमजा आणि चक्की बरोबर त्याच्या तोंडाचा पट्टा चालू होता.  मग ती तणतणत निघून गेली 

दुमा - हॅट साला, या भैयाला ना एकदा कानफटवला पाहिजे, लय बोलतो साला. आता ती  पुन्हा कधी दिसेल? 

पमा - अरे नाही ती तिथेच होती, आधीची बाई तणतणत निघून गेली तिला वाटलं भैय्याने पीठ मारलं म्हणून आता हिच्या दीड किलो दळणात भैय्या या काय मारणार डोंबल 

दुमा - ती बाई मरो, तिच्याबद्दल सांग ना ?

पमा - हो हो धीर धर, मस्त दिसत होती ती, अगदी त्या पावडरीच्या आणि साबणातल्या जाहिरातीतल्या मॉडेलसारखी फ्रेश फ्रेश. पायजमा आणि टीशर्ट, केसात चॉपस्टिक घुसडलेली, केसांना बांधायचा बॅण्ड उजव्या हातात घातलेला, अधनंमधनं फोनशी चाळा सुरु होता. रात्रीची झोप ओसरलेले तिचे नितळ डोळे, भूवयांची कोरीव कमान, पापण्यांची लाडिक उघडझाप आणि कोणाचं लक्ष नाही पाहून मध्येच तिने तोंडाचा चंबू ...

दुमा - अरे ए, अरे काय चुंबनदृश्य ऐकवतोय, तोंडाचा चंबू काय?

पमा - नाही तसं नाही तोंडाचा चंबू करून पिठाच्या चक्कीवर एक सेल्फी घेण्याचा निरागस प्रयत्न केला   

दुमा - सेल्फी वा, हिचा व्हॉट्सअप नंबर मिळवला पाहिजे

पमा - बाजूच्या  न्हाव्याला रेडिओ गाणं गुणगुणत होता 

दुमा - "चेहरा है या चांद खिला है जुल्फ घनेरी छांव है क्या, सागर जैसी आँखोंवली ये तो बता तेरा नाम है क्या"   

पमा - नाही हे नव्हतं "तुने मुझे बुलाया शेरावालिये , मैंने आया मैंने आया शेरावालिये, ओह जोता वालिये , ओह लट्टा वालिये , ओह मेहरा वालिये , तुने मुझे भुलाया शेरावालिये , मैंने आया मैंने आया शेरावालिये" हे लागलेलं मस्त 

दुमा - हे असं असतं काय कधी? हे गाणं कसं असेल ? 

पमा - त्या न्हाव्याला काय तुझं कॉलेजमधला झंगाट माहितीये, जे रेडियो ऐकवेल ते तो सगळ्या मार्केटला ऐकवायचं काम करतो बिचारा  

दुमा - आता बरी नाही करत वातावरणनिर्मिती, मघापासून थापा ठोकतोयस, डनहिल ओढतो म्हणे डनहिल, गोल्ड फ्लॅक सुपरस्टार फुंकणारे तुम्ही ते पण उधारीवर,   तरी ऐकलं ना  तुझं?  वातावरण निर्मितीसाठी खपलं  ना ?   तसं काहीतरी सिच्युएशनल बोल ना

पमा - भाई सिच्युएशनलच आहे, शेरावलीएचं गाणं का लागावं? त्या शेरावलीएचा आशीर्वाद आहे तुला मर्दा, आता सुसाट जा तू , कोजागिरीला मंडळाच्या वतीने गच्चीत गरबा घेतल्याचं पुण्य आहे रे आपल्या गाठीशी दुसरं काही नाही

दुमा - तुझं कॉउंटरी बाकी आहे कोजागिरीचं

पमा - ह्म्म्म देतो रे, कोणाचं दिलंय ते तुझं ठेवेन, तू ऐक ना, एव्हाना त्या पिठाच्या चक्कीचं व्यासपीठ झालं होत, पिठाची चक्की हा त्या  मार्केटचा केंद्रबिंदू झाला होता. ती पाच सात मिनिटं काय उभी राहिली असेल, तर चहाच्या टपरीवाल्याच्या च्या प्यायला आलेल्या गर्दीचं लक्ष तिच्याकडे, न्हाव्याच्या गिऱ्हाईकांच्या माना वस्तऱ्याला न जुमानता चक्कीच्या दिशेने वळत होत्या, सायकलवाला अस्लम गेली पंधरा मिनिटं टायर बुचकळून तिच्याकडे पाहत पंक्चर काढत होता, आता त्या टायरला मोड येतील कि काय असं झालं होतं, मॊर्निंगवोक करून आलेले जेष्ठ नागरिक वृत्तपत्राच्या आडूनआडून ते नयनसुख मोतीबिंदूचं ऑपरेशन झालेल्या  डोळ्यात साठवत होते, येणारे जाणारे कधी नव्हे ते भैयाला "क्या कैसा हय?" वगैरे विचारपूस करून जात होते, तेवढ्यात तिचे गुलाबाच्या पाकळ्यांचे नाजूक ओठ अलगद विलग होऊन एक रेशमी ठसक्याचा आवाज बाहेर आला  "भैया हुआ क्या?"  हाय हाय तेच मार्दव. भैय्याच्या तर सर्वांगाला कंप सुटला, चक्कीच्या पट्ट्याच्या बाजूला उभा असल्यामुळे फार कोणाला जाणवला नाही इतकंच, "बस पांच मिनटं, आपहिका डाला हू" हे नेहमीचं वाक्य त्याने फेकलं, पण नेहमीची सहजता त्यात नव्हती. संधी हेरून चारपाच जण भैयाला झापून आले "रोजका है तेरा पटपट हात चलाव" वगैरे दम देऊन तिच्याकडे ओझरतं पाहत निघून गेले 

दुमा - कॉलेजलाही असंच व्हायचं, रोझ क्वीन आहे बाबा आपल्या काळातली. तशी अवतीभवती बागडणारी फुलपाखरं बरीच होती, पण म्हणतात ना फॉर्म इज टेम्पररी,  क्लास इज पर्मनंट    

पमा - मग काय, सौंदर्य  ते सौंदर्य

दुमा - किती वेळ होती उभी?

पमा - एक सात आठ मिनिटं होती, मग भैय्याने ती दळणाची पिशवी तिच्या स्वाधीन केली तिनेही वीस रुपये भैयाला टेकवले आणि दळण तोलून मापून सांभाळत ती तोल सावरत, खड्डे चुकवत चालू लागली, ती निघून गेली आणि अख्ख मार्केट चुकचुकलं, न्हाव्याकडे वेटिंगला बसलेले निषेध म्हणून दाढी न करता निघून गेले, चहाच्या टपरीवर शुकशुकाट झाला, जेष्ठ नागरिकांचे बसून बसून गुडघे अचानक दुखू लागले त्यांनीही काढता पाय घेतला, अस्लमला पंक्चर सापडलं एकदाचं

दुमा - याच एरियात राहते तर?

पमा - नाही तीन स्टॉप पुढे राहते फक्त दळण इथे टाकते 

दुमा - बरोबर  तिथे चक्की नसणार 

पमा - मूर्ख आहेस का, अरे याच एरियात राहते  

दुमा - बरं पुढचा प्लॅन सांग, आगेकूच कशी करायची ?

पमा - सिम्पल रे चक्कीवाल्याकडे जायचं आणि विचारायचं शलाका परब कुठे राहते ?

दुमा - का ?

पमा - का म्हणजे ?

दुमा - शलाका परब का विचारायचं ? तुला रोझ क्वीन ऋतुजा म्हात्रे दिसली होती ना?

पमा - नाही शलाकाच दिसली होती, तुला म्हटलं ना ती दिसली होती 

दुमा - ती ती काय मग ऋतुजा म्हात्रे  काय तो आहे का? (रागात )

पमा - अरे तुला शलाका आवडायची ना?

दुमा - आवडायच्या सगळ्याच रे पण ऋतुजा म्हात्रे खास 

पमा - खास पण हमखास नव्हती 

दुमा - थोडक्यात तू हगला आहेस, तेही डनहिल न ओढता

पमा - तू शलाका बरोबर फिरायचास ना? सगळे तुला चिडवायचेही 

दुमा - फिरायचो म्हणजे मैत्रिण होती माझी , मी दर वेळी सांगायचो तसं काही नाही, तर तुम्हाला वाटायचं मी मस्करी करतोय आणि खरंच काहीतरी लपवतोय, एवढा रोझ क्वीन, रोझ क्वीन म्हणतोय तरी त्या उसाचं चिपाड शलाकाची स्टोरी सांगत बसलास   

पमा - आपली आपली प्रत्येकाला रोझ क्वीनचं वाटते मला वाटलं तसंच असेल तुझंही

दुमा - नशीब अजून काही घोळ नाही घातलेत 

पमा - घोळ वरून आठवलं, ऋतुजाने एकदा मला विचारलेलं तुझ्याबद्दल 

दुमा - म्हणजे?

पमा - म्हणजे हेच जनरल तुझ्या आवडी-निवडी, तुझं कोणी आहे का वगैरे ?

दुमा - म्हणजे तिला माझ्याशी? माझ्यावर ? आय न्यू इट. पण हिंमत का नाही केली वेडीने

पमा - कारण मी सांगितलं 

दुमा - काय ?

पमा - कि मला वाटलं कि यु अँड शलाका आर सिंग इच अदर  

दुमा - काय? 

पमा - मला तेव्हा तसं वाटायचं 

दुमा - शलाकात नि तिच्यात, विस्तव का जायचा  नाही, याचं वास्तव आता समोर येतंय.  मला तेव्हा का नाही सांगितलं हे    

पमा - सांगणार होतो तो पर्यंत महेश आणि ती क्लोज आले होते

दुमा - महेश कुठनं आला मध्ये ?    

पमा - तिला तुझं कळलं नि तिचं भांडण झालं शलाकाशी, मग ती शांत राहायला लागली, मग महेश नि मी तिला चियर अप करायला जायचो, महेशने डाव साधला. मग पुढे पुढे तो एकटाच तिला चियर अप करायला जायला लागला   

दुमा - धन्यवाद माझ्या पहिल्या वहिल्या प्रेमप्रकरणात माझ्या प्रिय मित्राने अशी महत्वाची भूमिका बजावली तर, मंडळ आभारी आहे

पमा - सोड ना तुझं काय वाईट झालं, वहिनी बँकेत चांगल्या पोस्टवर आहेत, जेवणही रुचकर बनवतात अजून काय हवं 

दुमा - ती सध्या काय करत असेल रे? 

पमा - काही तुझ्या आठवणींनी हळवी वगैरे होतं नसेल, तिला तिची कामं आहेत आणि तुला तुझी. वहिनींनी येताना  दळणाचा डबा चक्कीतुंन आणायला सांगितलाय, नाहीतर त्या काय करतील याचा नेम नाही 

दुमा - बरी आठवण केलीस ती सध्या तेल लावत जावो, सध्या मला दळण नेणं महत्वाचं, जातो लगेच नाहीतर पाच मिनिटात फोन घुरघुरेल. तू भेट सवडीने संध्याकाळी हिशेब करायचाय जरा तुझा.

शनिवार, १७ सप्टेंबर, २०१६

अनुत्तरीत ...


गच्चीतला संध्याकाळचा एकांत ... 
मी क्वचित उभा राहतो असा एकटा, 
टेकून हाताचे कोपरे.  
बुडता सूर्य, 
आणि  लगबगीने घरी परतती पावले.  

मध्येच मंद वारा वाहून जातो, 
मला एकटा पाहून जातो,
बॅकग्राऊंडला ट्रेनचा आवाज ... 
शांतता किंचित भंग करणारा.  
पण वातावरणात बेमालूम मिसळणारा.  
म्हणूनच थोडा हवाहवासा. 

मग पुसट होत जाणारी ट्रेन आणि मंद होत जाणारा आवाज ..

पाववाल्याच्या सायकलचा नाद, 
रेडिओचे धूसर स्वर,
दर्ग्यातून बाहेर पडणारे आलाप,  
अगरबत्तीचा सुवास, निरंजनाची ज्योत, शुभंकरोती ..   
या सगळ्याचा मिलाप हवाच.  

टाकीच्या पाइपातून ठिबकणाऱ्या पाण्याने कावळ्याची तहान भागतेय.  
सूर्याच्या डोळ्यावर मात्र हळूहळू अंधारी साचतेय. 
कुठे चहाचे झुरके घेत रंगवलेले किस्से,
तर कुठे कोंडलेल्या मुलांचे दमलेल्या पालकांशी हितगुज ..  
आणि बऱ्याच आजीआजोबांचा नेहमीचा ठरलेला संध्याकाळचा देवळापर्यंतचा फेरफटका.  
अमक्याअमक्याचा तो आणि तमक्यातमक्याची ती आहेतच,
नेहमीच्या ठिकाणी, 
आणि अगदी ठरलेल्या वेळेवर.  
फटकळ काका आणि चोंबड्या काकूंची नजर चुकवून.  

कोणी ट्रॅफिकमध्ये पेंगुळतोय,  
कोणी बसस्टोपवर रेंगाळतोय, मिस्ड कॉल्सचा मारा करत.  
मोबाईल मधले काही मेसेज मीही मुद्दाम चारचौघात पाहत नाही, 
पण असा एकटा असलो की ते वाचल्याशिवाय राहत नाही.  

माझ्यासारखे बरेच तिकडे खाली दिसताहेत, 
बऱ्याच सिगारेटी आता मख्ख चेहऱ्याने विझताहेत ..  
मुलं खेळून दमली बहुतेक.  
मैदान शांत दिसतंय.  
जवळच  कुठेतरी  खमंग काहीतरी शिजतंय.   
संध्येच्या पापण्या हळुवार मिटताहेत,  
मोजक्याच चांदण्या नभातून हळूच डोकावून बघताहेत, 
जशा पलीकडच्या बाल्कनीतल्या शंकेखोर काकू मघापासून आतबाहेर करताहेत.  

रातराणी मस्त दरवळतेय ..   
मन जुन्या आठवणींत घुटमळतंय. 
इतक्यात पाठीत ओळखीची थाप,  
मी माझ्या जगात परत आपोआप,  
"मग काय चाललंय आज काल?"
माझ्या सो कॉल्ड मित्राचा प्रश्न.  
त्याचंच तर उत्तर शोधत होतो इतका वेळ, 
तरीही आता घरी परततो,    
अनुत्तरीत ...


- प्रसाद साळुंखे 



सोमवार, १२ सप्टेंबर, २०१६

ट्रेनमधली अनोख्या शैलीतील फलंदाजी




ट्रेन मध्ये इतकी वर्ष प्रवास करतोय.  पण माणसं काही कळत नाहीत मला.  त्यांच्या डोक्यात काय रसायन भरलेलं असतं ते मला  न सुटलेलं कोड आहे.  त्यातही फर्स्ट क्लास असेल तर बोलायची सोय नाही.  असं वाटतं ही सारी मंडळी वकील व्हायची सोडून कारकून झाली. असे एक एक arguments  करतील की आपली मति भ्रष्ट व्हावी
      
परवाचंच उदाहरण पहा ना.  मला हापिसातून घरी जायचं होतं. अंधेरी-पनवेल ट्रेन लागलेली. मी वडाळ्याला फर्स्टक्लासला चढलो.  मी त्या मधल्या व्हरांड्यात उभा. ट्रेन सुरु झाली, गर्दी कमी होती, मस्त वारा सुटला होता, हायसं वाटलं. आज बहुतेक मला सुखद धक्के द्यायचे हे देवाने ठरवलेलं.  साक्षात टीसी माझ्यासमोर उभा "हां तिकीट" म्हणाला. लहान  मुलाने पहिला शब्द उच्चारल्यावर त्याचे आईबाप ज्या कौतुक मिश्रित आश्चर्याने त्याच्याकडे पाहत असतील, तसा मी  टीसीकडे पाहू लागलो. माझ्या दोन-अडीज हजाराच्या पासासोबत उभ्या जन्माचं सार्थक झाल्यासारखं वाटलं.  हाच तो क्षण.  उर भरून आला.  माझी छाती दोन इंच वाढली. जास्त फुटेज खाल्ल्यामुळे "बरा सापडला" असं टीसीच्या डोळ्यात अंधुकसं लिहिलेलं पाहिलं.  मग मात्र जास्त वेळ न दवडता माझ्या पांढऱ्या फटक पडलेल्या केविलवाण्या फोटोच्या ओळखपत्रासकट मी पास दाखवला. "हं ओके" एवढं बोलून त्याने पास परत केला. ओळखपत्र पाहिलंच नाही ते एका अर्थी बरंच झालं.  

मला नेहमी एक भिती असते.  कधी या प्रवासात  घात केलाच तर पासने नाही, तर पास असूनही ओळखपत्रावरचा विद्रुप फोटो मला दंड भरायला भाग पाडेल. या फोटोपुढे आधार कार्डावरच्या फोटोला मी सहज डोळे झाकून अप्रतिम असा शेरा देऊ शकतो.  असो नकारात्मक दृष्टिकोन का ठेवावा उगीच.  इथेच आपलं नडतं,  एवढी सकारात्मक ऊर्जा असताना आपण दुखी होतो ते त्या दहा-बारा वर्षांपूर्वीच्या फोटोपायी. शतकापूर्वीच्या चुका (फोटोग्राफरच्या) आता उगाळण्यात काय अर्थ आहे.  तसा किती सकारात्मकतेने घेरलेला होतो पहा.  म्हणजे अगदी बसायला मिळालं नाही तरी आरामात उभं  राहिण्याइतपत ट्रेन रिकामी, त्यात मस्त वारा सुटलेला, एकही पंखा 'तर्रर्रर्रर्रकट्कटकट' करत नव्हता, एकाही मजनूने 'प्रेमी पागल आवारा' छाप गाणी लावली नव्हती, एकही भजनी मंडळ नव्हतं, एकही टोळकं ट्रेनचा पत्रा ढम्बटक ढम्बटक बडवून  "मै सांस लेता हूं, तेरी खुशबू आती है" असं वातावरणाशी पूर्णपणे विसंगत गाणं शिवडीसारख्या सुवासिक स्टेशनापासून फाजील आत्मविश्वासाने दोनतीनदा स्वतःच स्वतःला दाद देत विव्हळत आलेलं नव्हतं. माझ्या डब्यात चपाती उरली असती तर या डब्याची दृष्ट काढली असती. 'स्वर्गद्वार' अशी पाटी या डब्यावर ठोकून घ्यावी असंही वाटलं. 

आता या सगळ्यावर कळस म्हणून माझ्यासमोरच्या जाळीमागे ते तिघं बसले होते त्यातल्या नेमक्या मधल्याला टीसीने उठवलं. त्याच्याकडे तिकीट नव्हतं. टीसी त्याला घेऊन व्हरांडयात आला, तो इसमही आधी विनावणीच्या  स्वरात,  मग नाईलाजाने पाकीट बाहेर काढत आला.  जागा रिकामी झाली  म्हणून मी  आत शिरलो. 
आणि  त्या बाकड्यावरच्या बाहेरच्या माणसाला म्हटलं, 
"जरा आत सरकता का?" 

तर तो माणूस चेहरा थंड ठेवून म्हणाला "वो पेनल्टी भरके आ रहे है" 

यावर काय बोलावं कळेचना. मला तर थेट सिंहासनावर राम येईपर्यंत त्याच्या पादुका ठेवणारा भरत आठवला. ह्याच्याशी वाद घालण्यात अर्थ नाही पाहून मीच पुढाकार घेऊन, आत शिरून, माझा बुडाकार रिकाम्या जागी टेकवला.  भाग्य तर साथ सोडत नव्हतं. जागा तर मिळालीच आणि वर  मला एका जुन्या मैत्रिणीचा फोन आला आणि मी गप्पा मारत राहिलो.  दोन पाच मिनिटं होतात तोच खिडकीजवळ बसणार इसम मला म्हणाला, 
"सुनिये  वो पेनल्टी भर रहे थे इसी लिये उन्हे जाना पडा, तो आप उन्हे जगह दे दिजिये"  

आता पर्यंतच्या माझ्या सगळ्या भाग्यावर हा बोळा फिरवणार हे मी ताडलं. तिसऱ्या जागेवर बसल्याचं थंड उत्तर आधीच मला गरम करून गेलं होतं. त्यात याने याच परंपरागत बाष्कळ बडबड करणारं तोंड खुपसलं.  निदान माझं फोनवरच बोलणं पूर्ण व्हावं हेही सौजन्य नाही.  अर्थात अशा अपेक्षा यांच्याकडून करणं म्हणजे हनी सिंग कडून 'घेई छंद मकरंद' ची अपेक्षा करणं होतं.  

मी ही शक्य तितक्या निरागसतेने उत्तर दिलं "रिजर्वेशन था क्या?" 

त्याला पहिली दोन तीन मिनिटं काही कळेचना. मग आता बघ कसं उत्तर देतो तुलाच्या आवेशात "नही रिजर्वेशन नही था, ह्युमिनेटरी ग्राउंड था"  

इंग्रजी ऐकून माझे कान तृप्त झाले, त्याच्या चेहऱ्याचा अंदाज घेत मी नेहमीची वाक्य त्याच्या तोंडावर शिताफीने फेकली 

"First of all, its between him and me, and its none of your business, so keep your mouth shut." स्वतःच स्वतःच्या पाठीवर शाबासकी दिली. एवढ्या मोठ्या आवाजात म्हणालो कि समोरचे सेकंड क्लास वाले बंधूही लक्ष घालण्यासारखा कायतरी म्याटर ए म्हणून डोकावू लागले. बहुतेक त्या  'ह्युमॅनिटरी ग्राउंड' वाल्याचं सारं इंग्रजी माझ्या तुफान बोलांनी अंडरग्राउंड झालं. 

"मैं बस कहे राहा था वो बैठे थे, जस्ट पेनल्टी भरने गये थे तो आप अभी उन्हे जगह दे दिजीये. पेनल्टी भर रहे है बेचारे मुसीबतमे है" 

मी मागे हटणार नव्हतो "वो समझ गया मैं, पर मेरे पास पास है, जगह खाली थी, तो बैठने के लिये आपकी परमिशन क्यो लुंगा? " 

"आपसे उम्मीद करना बेकार हैं, आप बडे बत्तमीज हो" 

मी "हां हून" 

"आप सेल्फिश है"  

मी "अच्छी बात है, लाईफ मे तरक्की करुंगा"  

"आपको शरम करनी चाहिये"  

मी मजा घेत "हा बिलकूल मेरे जैसे पास निकालने वाले ने शरम करनी चाहिये, और आपके दोस्त जैसे पेनल्टी भरने वालोंको शरम नही करनी चाहिये" 

"वो मेरा  दोस्त नही है, जस्ट ह्युमिनेटरी ग्राउंड के लिये" 

ह्याची बौद्धिक दिवाळखोरी पाहून मी खवळलो. 

"क्या कबसे ह्युमिनेटरी ग्राउंड, ह्युमिनेटरी ग्राउंड लगाया है, एक काम करो तिलकनगर आ राहा है प्लॅटफॉर्मपे उतरो और जोर जोरसे चिल्लाओ ह्युमिनेटरी ग्राउंड ह्युमिनेटरी ग्राउंड और भरदो सारा डिब्बा" महत्प्रयासाने आवेशात तोंडातून निघणाऱ्या अपशब्दांना मी आवर घातला.  

"वेसी बात नही है, कल आप पर भी ऐसा टाइम आयेगा तो आप क्या करोगे?"  

मी  "पहेली बात तो ऐसा टाइम आयेगाही नही, मैं बिना पास के जाताही नही ट्रेनमे और मान लीजिये गलतीसे पेनल्टी की नौबत  आभी जाती,  तो डिब्बेसे उतरकर सेकंड क्लास का तिकट लेके मैं उस डिब्बेमेसे चला जाता" 

यावर शांत.  

पुन्हा एक झटका आला  

"उनको देखिये,  वो आयेगा तो टीक पाओगे क्या?"  

अरे!  हा बहुतेक मला कुस्ती खेळायला लावणार आता. तसं युगंधर वगैरे वाचून माहितीय बहुकंटक वगैरे, पण ट्रेनमध्ये कसं दिसेल ते, आणि बूड जागेवरून  न हलवण्याची जी मी भीष्मप्रतिज्ञा करून बसलोय त्याचं काय? 

त्याचं आपलं सुरूच "क्या टीक पाओगे क्या?"   

मी शांतपणे "आने तो दो उन्हे भी देख लेंगे, कायदा कानून है के नही? वो बेचारे  कुछ नही केह रहे, आप बेकार मे उन्हे घसीट रहे हो" 

मी आता वाद मिटवण्याचा पवित्र्यात गेलो "देखो सर, फायनल बोल रहा हून  मेरे पास पास था, जगह खाली थी मैं बैठ गया, क्या गलती हुई मेरी? instead of supporting me, you are supporting wrong practices."        

तोही मोठ्याने  "No वो तो गलत  है, I am not supporting him. its just जाने दो मैने आपसे बातही नही करनी चाहिये थी, आप बैठो" 

मी त्याला परत डिवचत "वो तो बैठूंगाही आपकी परमिशन नही चाहिये, बात करनी चाहिये थी या नही करनी चाहिये थी वो तो आपने मुह खोलने से पहले सोचना चाहिये था " 

विजयी धाव मिळवून मी बॅट उंचावली.  कमालीचं सातत्य, मेहनत, आत्मविश्वास, चिकाटी यांच्या बळावर आत्मसात  केलेलं हे कौशल्य आहे. उगाच नाही. असो. 


तो हेडफोन्स लावून बसला.  आणि मी विजयी मुद्रेने खिडकीबाहेर पाहत बसलो. 

वाशीची खाडी आली.   तिचा तो रानूस हिरवट वास आला. चला आमची उतरण्याची वेळ झाली. शक्य झालं असतं तर सीट सोबत घेऊन उतरलो असतो मग घाबरतो का  काय? पण आपल्या मर्यादा पाहून केवळ हाफिसात न्यायची बॅग घेऊन उतरलो. 

उतरण्याआधी त्या पेनल्टीवाल्याचा आणि माझ्याशी जो भांडला त्यांच्यात काहीसा असा  संवाद झाला. 

"आओ अंदर आओ" 

पेनल्टीवाला "नही ठीक है, आजही भूल गया यार,  टॅक्सीसे जाता तो सातसौ रुपये होते थे, ट्रेन मे चारसौ का पेनल्टी हुआ बस" 

बसलेला महाभाग "तुमने आयकार्ड नही दिखाया टीसी को ?" 

"दिखाया पर माना नही वो" 

"ठीक है अंदर तो आयो" हा भावकातर अदबशीर स्वरात म्हणाला. 

माझं स्टेशन आलं तसंही त्यांचं यापुढचं अपेक्षित युगुलगीत, चुंबनदृश्य किंवा तत्सम काही पाहण्यात मला काडीचाही इंटरेस्ट नसल्यामुळे कदाचित मी उतरणं पसंत केलं.  

कसला दुटप्पी माणूस एरव्ही यांना गर्दीत यांना धक्का  लागला की मारे  डोळे वटारतात, आणि लोकांकडून माणुसकीच्या अपेक्षा. आधी माणूस तर व्हा म्हणावं.

जाऊ दे ना ट्रेन आपल्या ट्रॅकने निघून गेली. मी माझ्या रुटीन ट्रॅकवर परत. 


- प्रसाद साळुंखे

शुक्रवार, ८ जानेवारी, २०१६

एकदा निसर्गाला साद घाल


एकदा निसर्गाला साद घाल
ट्रेन्स सुटल्या सुटू देत
फायली मिटल्या मिटू देत
गळ्यातला टाय सैल करून श्वास घे जरा
धावपळीतून तू थोडासा पॉज घे जरा
उद्या येऊन हवं तर पुन्हा स्टाफशी वाद घाल
पण आता चल एकदा निसर्गाला साद घाल

पांढरा झालाय पाय सॉक्स मध्ये राहून
निवांतपणे बघ त्याला वाहत्या पाण्यात ठेवून
रोजचं आहे काम कसला म्हणून चेंज नाही
डोंगरदर्‍यात जाऊ जिकडे मोबाईलची रेंज नाही
सारखी कॉफी पिऊन तुझी जीभ झालीय कडू
पिठलं भाकर अन् रानमेवा, मस्त मेजवानी झाडू
तुंबलेल्या कामांना सरळ उभी काट घाल
आता चल एकदा निसर्गाला साद घाल

डोंगरमाथ्यावरचा सोसाट्याचा वारा कानी तुझ्या शिरेल
मग एवढी शिदोरी पुढे तुला वर्षभर पुरेल
पुढल्या वर्षी सुट्टी घेऊन हमखास येशील परत
म्हणशील इथे आल्याशिवाय आता वर्ष नाही सरत
तीही बघ कशी कधीची घरी बसलीय झुरत
रोजची भांडणं तिच्यासाठी वेळ नाही उरत
तिथे गप्पा मारता मारता अलगद हातामध्ये हात घाल
निदान आता तरी चल एकदा निसर्गाला साद घाल


-  प्रसाद साळुंखे

शुक्रवार, २५ डिसेंबर, २०१५

वादळ वारा झुळूक फुंकर


एक वादळ थांबलं
आणि बातमी वार्‍यासारखी पसरली  
कित्येक उसासे हुंकार हवेत शांत विरून गेले

एक वादळ थांबलं 
पालापाचोळा लांब चेहरा करून पडून राहिला
गतिहीन दवाचा गहिरा बोजडपणा उरी घेऊन

एक वादळ थांबलं 
आणि खिडक्या अस्तित्वहीन झाल्या 
आता कसलीच आदळाआपट होत नाही

एक वादळ थांबलं 
आणि झुळुक ही हळवी झाली 
फुंकर विरून गेली थरथरणार्‍या ओठांत

एक वादळ थांबलं
त्या वादळाचं आत्मचरित्र कोणी धरून बसलं 
न फडफडणार्‍या निर्जीव पानांत वादळ बंदिस्त करण्याचा वेडा अट्टाहास

एक वादळ थांबलं 
त्याला आता खूप दिवस झाले 
तरी वादळाचे भास अवतीभोवती घोंघावत असतात

एक वादळ थांबलं 
कोणाला त्याचा विशेष फरक पडला नाही
कुठेतरी दूरवर कुणीतरी आतून समूळ हललं एवढं मात्र खरं 

एक वादळ थांबलं 
मग पुन्हा सुरू झालं वादळ .. आठवणींचं 
उरली उगाचची ओली घुसमट 

एक वादळ थांबलं
आणि ते थांबणारच होतं कधीतरी
पण इतक्यात उद्ध्वस्त व्हायची तयारी नव्हती मनाची

एक वादळ थांबलं
तोच सुरु झाला एका वायुहीन पोकळीतला अगम्य प्रवास 


प्रसाद साळुंखे

सोमवार, १४ डिसेंबर, २०१५

निर्दयी निसर्ग?



एक तळं होतं 
दोन डोंगरांमध्ये 
नितळ निर्मळ पाणी
कोवळं उन्ह पांघरणारे  चमचम चंदेरी मासे 
संथ विहरणारी  बदकं
ध्यानस्थ करकोचा 
तहान भागवणारी हरणं

नंतर एक माणूस आला
केवळ त्याला ते ठिकाण आवडलं म्हणून 
त्याला आवडलं त्या क्षणापासून ते त्याचं झालं
त्या निसर्गचित्रात त्याने आपलं अजागळ झोपडं घुसडलंच
त्याच्या पुढच्या  कित्येक पिढ्यांनी चित्रकलेच्या तासाला ते चित्र रंगवलं  
तो आता तिथेच राहू लागला 
डोंगर आणि पाण्याला स्वत:चं मत नव्हतं
आणि मासे,  बदकं, करकोचा यांची ऐपत नव्हती तिथे राहायची  
पण सध्या तरी बापुडवाण्यासारखे राहत होते सारे
हरणं येतात त्यामुळे त्यांच्या मागावर असणार्‍या हिस्त्र श्वापदांचा धोका संभवतो 
म्हणून त्याने तळ्याभोवती सापळे रचले 
खुरातना पाय मोडलेली हरणं रात्रभर विव्हळत राहिली 
त्यांची गोठलेली प्रेतं त्याने पहाटे फरफटत घरी आणली 
ती आणताना किती रानफुलं चुरडली याची गणती नाही 
तळ्यावर त्या दिवसापासनं उदासीनतेचा एक दाटसर काळीमा पसरला

काही दिवस सरले 
सुरुंगांचे आवाज वातावरणात घुमू लागले 
डोंगरच्या छातीत सुरुंग फुटत होते 
पल्याडच्या गावाहून एक थेट रस्ता होणार होता
दर सुरुंगागणिक तळ्यावरच्या पाण्याचा थरकाप उडे 
भेदरलेले चंदेरी मासे खडकाच्या कानाकोपर्‍यात जीव मुठीत धरून लपून राहू लागले 
आसपासच्या उरल्यासुरल्या फुलझाडांचा वाढत्या धुळीमुळे श्वास कोंडला 
करकोच्याने महत्प्रयासाने पापण्यांची उघडझाप केली फक्त
झोपडीतला माणूस घरासमोरून रस्ता जाईल म्हणून खुलला होता 

अखेर रस्ता झालाच 
नवनवीन माणसं त्या परिसरात दिसू लागली 
झाडं पेडं तोडून
डोंगर आपल्या सोयीने पोखरून 
इतर माणसं आपली घरं बनवू लागली 
एक घर बांधण्यासाठी झाड तुटलं
झाडाच्या आधाराने वाढणारी वेल तुटली 
झाडाखालचं वारूळ मातीमोल झालं 
सुतारपक्षाची ढोल तुटली
मधमाश्यांचा पोळ पिळलं
एकदोन घरट्यांचा चेंधामेंधा झाला
कित्येक पक्षांची त्या फळझाडावर असलेली  रानमेव्याची खानावळ कायमची उन्मळून पडली
कित्येक सुरवंटांची फुलपाखरं होण्याची स्वप्न चिरडली गेली 
तरी आठ तास कुलूप मिरवणारं घर बांधलंच 
आणि इतक असूनही जुन्या पत्यावर एखादा जीव काहीतरी उरलंसुरलं ओळखीचं शोधत आला 
तर दंडुका उगारून, गलोल घेऊन  हे तयार 
चोराच्या उलट्या बोंबा या न्यायाने तोंड उचकटून म्हणतात  
इथे जंगलात हा त्रास खूप  
तेरी भी चूप मेरी भी चूप

माणसं वाढत गेली 
तळ्याच्या अवतीभोवती माणसं वावरू लागली 
पाण्यात गळ पडू लागले
पिठाच्या अमिषाला भुललेल्या भुकेल्या चंदेरी माशांच्या घशात गळ अडकू लागले 
काही कळायच्या पाण्याबाहेर ओढत आणलं त्यांना 
आता श्वास फुलू लागले
उरली एक तडफड 
वेदनेपल्याडच्या मुक्कामाला पोहोचेपर्यंतची
बदकांना फिरणं कठीण होऊन बसलं
कधी काठीनेच ढोमस, कुठे  दगडच मार, कुठे पिलूच पळव असे उद्योग सुरु झाले 
बदकाचं शेवटचं कलेवर त्या पाण्यावर तरंगेपर्यंत हे सारं चालू राहिलं
माफक हळहळले काही जण 
पण तातडीन जाब विचारावा  काहीतरी करावं इतकं गंभीर प्रकरण त्यांना वाटलं नाही      
प्रेत सडत राहिलं 
ती घाण  काठीने बाजूला करून 
माणसं त्यातच भांडी घासू लागली, कपडे विसळू लागली
तळ्याचं अवघ्या वर्षभरात डबकं झालं 
करकोचा फक्त उभ्या उभ्याने अगतिकतेचे आवंढे गिळत बसला

काही काळ लोटला
पाणी थोडं आटलं 
एका बाजूने भर टाकत आलं कोणी 
उरलेसुरले चिवट चंदेरी मासे दिवसाढवळ्या बाहेर फिरेनासे झाले
वाचणार नव्हतेच ते 
जे मासे गळाला लागले नाहीत ते गाळात दफन होणार चित्र स्पष्ट होतं 
ध्यानस्थ करकोचा आता कुठे असतो माहित नाही 
कदाचित असेल या मातीच्या ढिगाखाली, निपचित ध्यानस्थ  
भर पडत राहिली पापात 
भर वस्तीत तळ्याला जाणीवपूर्वक त्यात असल्या नसल्या सगळ्यासकट गुदमरवून मारलं
आणि वर विजयोन्मत्ताचा बुलडोझर फिरला मोठ्या दिमाखात 
पैशांचे व्यवहार झाले 
पल्लेदार सह्या झाल्या 
झोपडीतला माणूस गब्बर झाला 
सुटीच्या दिवसात तो परदेश वार्‍या करू लागला 
तिथल्या  तळयाकाठच्या हॉटेलात निसर्गरम्य वातावरणात सहलीला जाऊ लागला 
गुंतवणुकीसाठी आपल्या प्रदेशातली बरीच निसर्गरम्य ठिकाणं त्याने हेरून ठेवली
काही ठिकाणी अजून वीज पोहोचायची  होती
काही ठिकाणी महामार्ग  होणार होता 
काही ठिकाणी थेट ट्रेन जाणार होती 
सध्या मात्र तिथे  निसर्ग नावाचा कचरा होता

हे सगळं पाहताना आभाळाला अचानक भरून आलं
त्याला इथल्या झाडापेडांना घट्ट  मिठीत घ्यावसं  वाटू लागलं
इथे बुझलेल्या तळ्याला, आणि समदुखी नदी नाल्यांना एकाच वेळी गहिरा आतून हेलावून  सोडणारा हुंदका फुटला
आभाळ ढसाढसा रडू लागलं
कित्येक कोरडे झरे आपल्या अस्तित्वाच्या जाणीवेने पेटून उठले 
पुनरुज्जीवित  झाले 
डोंगराचे खांदे पडले 
दरडी कोसळल्या
धुमसत राहिले ढग आतल्याआत 
आभाळाला समजावणं कठीण होतं 
कित्येक वर्षांचं दुख होतं ते 
आभाळ सार्‍या सवंगड्यांसकट ओक्साबोक्शी संततधार  रडत राहिलं   
त्याला काही केल्या दु:ख आवरेना
घावच गहिरे होते इतके 
पण रितं कोणीच होत नव्हत
ते दुख भरून राहिलं सार्‍या प्रदेशभर    

आभाळाचं दु:ख आभाळा एवढंच
अश्रूंचा महासागर अवतरला 
कित्येकांचे संसार वाहून गेले 
लोकांचा संपर्क तुटला
खाण्यासाठी दोन घास मिळेनासे झाले 
पिण्याचं पाणी मिळेनासं झालं 
हरणं , बदकं, मासे , करकोचे, सुतारपक्षी, मुंग्या, मधमाश्या, फुलझाडं,  अर्धवट फुललेली  फुलपाखरं या सार्‍या रांगेत खालमानेने माणूसही मिसळला 
पेपर आपटून निसर्गावर 'निर्दयी' असा शेरा मारणार्‍यांना माहित नसेल की सध्या त्यांनी स्वहस्ते जीव घोटलेल्यांचे आत्मेच आभाळाला समजावताहेत 
'बाबा रे झालं गेलं गंगेला मिळालं असा धीर हरून कसं चालेल'
आभाळ शांत होईल 
पण या सर्वात बुद्धिमान प्राण्याला कोण समजावणार ?
कि  त्याला आधीच समज मिळालीय ?


प्रसाद साळुंखे





चेन्नईतील  पुरात मदतीचे कार्य करणार्‍या काही संस्थांच्या  खाली दिलेल्या  नावावर टिचकी देऊन आपण त्यांची माहिती पाहू शकता :